Ver la fonte de Teoría

{{Ficha xenérica}}
[[Ficheru:World line-es.svg|thumb|250px|La [[teoría de la relatividá]] ye una teoría sobre'l movimientu de los cuerpos nel [[espaciu-tiempu]], trata sobre rellacionar espaciu temporales posibles pa la interacción ente cuerpos físicos, y xunto con delles asunciones típiques de la [[mecánica clásica]] parte de delles hipótesis nueves tocantes a la velocidá de la lluz y la naturaleza del espaciu y del tiempu. El [[conu de lluz]] amosáu na figura ye una consecuencia de la teoría que clasifica a los eventos físicos al respective de un observador acordies con dicha teoría.]]Una '''teoría'''<ref>{{DALLA|teoría}}</ref> (del griegu θεωρία ''theōría'') ye un [[sistema]] [[lóxica|lóxicu]]-[[razonamientu deductivu|deductivu]]<ref>L'ideal d'una teoría científica ye la so posible formulación en términos lóxicu-matemáticos axiomatizados.</ref> constituyíu por un conxuntu d'[[Hipótesis (métodu científicu)|hipótesis]], un campu d'aplicación (de lo que trata la teoría, el conxuntu de coses qu'esplica) y delles regles que dexen estrayer consecuencies de les hipótesis de la teoría. Polo xeneral les teoríes sirven pa iguar [[modelu científicu|modelos científicos]] qu'[[interpretación|interpreten]] un conxuntu ampliu d'[[observador|observaciones]], en función de los [[axoma|axomes]] o principios, supuestos y [[postuláu|postulaos]], de la teoría.

== Aspeutos xenerales ==
Ye bien difícil esplicar en detalle qué constitúi una teoría nun siendo que se especifique l'ámbitu de conocencia o campu d'aplicación al que se refier, el tipu d'oxetos a los que s'aplica, etc. Por esa razón ye posible formular distintes definiciones de teoría según el contestu y l'enfoque aplicáu:

{{Cita|''Una teoría nun ye la conocencia que dexa la conocencia. Una teoría nun ye una llegada, ye la posibilidá d'una partida. Una teoría nun ye una solución, ye la posibilidá de tratar un problema.''<ref>Morin, Y. et alii. Educar na era planetaria. El pensamientu complexu como métodu d'aprendizaxe nel error y la incertidume humana. 2002. UNESCO - Universidá de Valladolid. ISBN 84-8448-178-6</ref>}}

Polo xeneral, les teoríes en sí mesmes o en forma de modelu científicu dexen faer predicciones y inferencias sobre'l sistema real al cual aplícase la teoría. Igualmente, les teoríes dexen dar esplicaciones de manera económica de los datos esperimentales ya inclusive faer [[predicción|predicciones]] sobre fechos que van ser observables so ciertes condiciones. Amás, la mayoría de teoríes dexen ser ampliaes a partir del contraste de les sos predicciones colos datos esperimentales, ya inclusive pueden ser modificaes o correxíes, por aciu [[razonamientu inductivu|razonamientos inductivos]].<ref>[[argumentu|argumentos]] ad hoc</ref>

La [[ciencia]] constitúyese y, sobremanera, construyir pola ampliación d'ámbitos esplicativos por aciu la socesión de teoríes que, entá calteniendo'l so valor de verdá nel so ámbitu esplicativu,<ref>La física clásica de Newton sigue siendo verificable nes dimensiones que-y son propies; pero ye falsada nes grandes distancies astronómiques y velocidaes cercanes a la velocidá de la lluz; la física cuántica y la física clásica nun son esautamente contradictories sinón que la primera amplía l'ámbitu d'esplicación de la segunda</ref> son [[falsación|falsadas]] por esperimentos y reemplazaes o ampliaes teoríes posteriores.

{{referencies|t=20150818094209}}
=== Etimoloxía ===
La pallabra deriva del [[Idioma griegu|griegu]] ''θεωρειν'',<ref name=DRAE/>"contemplar" o más bien refierse a un [[Especulación_(filosofía)|pensamientu especulativu]]. Al igual que la pallabra especular, tien rellación con "mirar", "ver". Provién de theoros (representante), formada de thea (vista) y horo (ver). Acordies con delles fontes, ''theorein'' yera frecuentemente utilizáu nel contestu de ''reparar'' una escena teatral, lo que quiciabes esplica'l porqué delles vegaes la pallabra ''teoría'' ye utilizada pa representar daqué provisional o non dafechu [[realidá|real]].<ref>Otres fontes supunxeron l'orixe de ''theoría'' en ''Theos'' ([[Zeus]]) ''orein'', ye dicir una visión (''orein'') dende la perspeutiva de Dios (in conspectu Dei o visión de Dios). Afirmando esto preténdese esclariar por qué la pallabra ''theoria'' traducir por ''contemplatio'' en llatín. Contemplara sería entós como ver dende'l templu, o quiciabes al aviesu: ver lo que ta allá enriba, nel templu, asitiáu na [[acrópolis]]. El mesmu [[Giambattista Vico|Vico]] anduvo por esta interpretación que nun dexa de ser suxestiva.</ref>

El términu llueu adquirió un sentíu intelectual y aplicóse a la capacidá d'[[entendimientu]], de "ver" más allá de la [[esperiencia]] [[sensibilidá biolóxica|sensible]], por aciu la [[comprensión]] de les coses y de les esperiencies, entendiéndoles so un [[conceutu]] espresáu nel llinguaxe por aciu les pallabres.

Esta forma de valorar la conocencia intelectual correspuende a los griegos, al entender que les coses asoceden conforme a [[Llei científica|lleis]], ye dicir [[necesariu|necesariamente]]. Les coses son y asoceden asina porque son y tienen que ser asina. Superen asina la visión de les [[tradición|tradiciones]] [[cultura|culturales]] o [[explicación]] [[mitu|mítiques]], [[maxa|máxicu]] o [[relixón|relixoses]].

=== Teoría y realidá ===
El términu "teóricu" o "en teoría" ye utilizáu pa señalar la diferencia ente los [[datu|datos]] llograos ([[oxetu d'estudiu]]) del [[modelu científicu|modelu]] al respective de los [[fenómenu|fenómenos]] [[observación|observables]] na [[esperiencia]] o [[esperimentu]] de la [[realidá]]. Frecuentemente, indica qu'una resultancia particular foi predichu pola teoría pero nun foi entá reparáu. Por casu, hasta apocayá, los [[furacos negros]] fueron consideraos oxetos teóricos. Igualmente, [[Percival Lowell]] conxeturó la esistencia de [[Plutón (planeta nanu)|Plutón]] en 1906, anque nun foi reparáu ya identificáu como nuevu planeta hasta 1930, por [[Clyde Tombaugh]].

Una bona teoría hai de ser capaz de realizar predicciones confirmables por aciu nuevos esperimentos o observaciones. Una teoría ye por tanto un bon modelu del so [[oxetu d'estudiu]], esto ye, [[interpretación|representa afechiscamente]] los fechos empíricos de dichu oxeto d'estudiu. Una teoría acotada amplía'l campu [[esplicación|esplicativu]] y dexa actualizar la conocencia de los fechos que se tienen del mundu. Les teoríes actúen como [[Hipótesis (métodu científicu)|hipótesis]] complexes sobre conxuntos de [[Llei científica|lleis]] establecíes poles teoríes anteriores. Les observaciones [[esperimentu|esperimentales]] convertir en '''teoríes científiques''' aceptaes como [[validez lóxica|epistemológicamente válides]] pola [[comunidá científica]]. Güei día les teoríes científiques son productu de los '''programes d'investigación'''.<ref>[[Lakatos]]</ref>

=== Teoría y ciencia na Antigüedá y Edá Media ===
Ye quiciabes [[Platón]] el primeru n'ellaborar un [[modelu científicu|modelu]] con pretensión de [[ciencia]] na [[interpretación]] del [[conocencia]] de la [[realidá]]. La idea de teoría nel so planteamientu ye'l calter de "visión de l'alma" qu'al traviés de la [[esperiencia]] [[sensibilidá biolóxica|sensible]] recuerda'l [[verdá]]ero [[conocencia]] que consiste na [[contemplación]] de les [[idea|idees]] que l'[[alma]] tuvo na so vida nel otru mundu. Esti [[mundu]] ye una copia imperfecta del verdaderu [[modelu científicu|modelu]] que ye la [[realidá]].<ref>Nótese'l cambéu de conceutu de [[modelu científicu|modelu]] respectu al conceutu científicu actual</ref> A la conocencia de les idees cimeres xubir por mediu de la [[dialéutica]] que ye la verdadera ciencia.

[[Aristóteles]], el so discípulu, define la ciencia como'l [[conocencia]] que va de lo [[necesariu]] a lo necesario per mediu de lo necesario, señalando amás el calter [[lóxica|lóxicu]] y formal de la ciencia.<ref>El razonamientu fundamental sigue la forma [[siloxismu|siloxística]]</ref> 

Pero pa Aristóteles la conocencia vien de la [[intuición]] del [[entendimientu]]<ref>Entendimientu axente</ref> capaz d'enfusar na [[esencia]] de la [[sustancia]] primer que ye'l ser conocíu na [[esperiencia]].<ref>Por aciu un procesu d'astracción supérase lo material sensible p'aportar a la [[esencia]] que vien coincidir cola forma platónica como conocencia intelectual de la [[idea]] in[[materia]]l. Non en baldre ye discípulu de Platón.</ref> Por ello la conocencia científica, como conocencia non solo [[necesariu]] sinón [[universal (metafísica)|universal]], constituyir nos [[predicáu (gramática funcional)|predicaos]] del [[conceutu]] [[esencia]]l y por tanto [[universal (metafísica)|universal]] de la sustancia, tomáu como [[suxetu (filosofía)|suxetu]] de la predicación,<ref>Que [[Aristóteles]] asumi como [[categoría]] col nome de '''sustancia segundo'''.</ref>[[esencia|sustancia segunda]] y [[accidente (filosofía)|accidentes]] que la so realidá ye [[predicáu (gramática funcional)|predicada]] pola [[analoxía]] del Ser. La realidá, pos, ye conocida por aciu [[conceutu|conceutos]].

Estes formes d'entender la conocencia científica como teoría permanecieron hasta que na Baxa Edá Media poner en cuestión el valor de los conceutos<ref>El [[nominalismu]]</ref> según la idea d'una ciencia puramente [[lóxica]], [[siloxismu|siloxística]] y [[cualidá|cualitativa]]. Empiézase entós a valorar de manera distinta la conocencia de lo [[individuu|individual]] y la importancia de la [[esperiencia]] al traviés de les [[midida|midíes]] [[cantidá|cuantitatives]] na so rellación coles [[cualidá]]es de les formes aristotéliques, empecipiándose'l camín d'una nueva [[lóxica empírica]].<ref>La [[Universidá d'Oxford]], [[Grosseteste]] y los llamaos [[mertonianos]], [[Buridano]], [[Nicolás de Oresme]], etc. hasta llegar a [[Guillermo de Ockham|Ockham]] y la llegada del [[Renacimientu]]</ref>

== Teoría científica ==
{{AP|Teoría científica}}
[[Ficheru:Origin of Species title page.jpg|thumbnail|Portada de ''[[L'orixe de les especies]]'' onde se detalla per primer vegada la [[teoría de la evolución]], una teoría científica llargamente aceptada na actualidá.]]
Planteamientu d'un sistema hipotéticu-deductivu que constitúi una esplicación o descripción científica a un conxuntu rellacionáu d'observaciones o esperimentos. Asina, una teoría científica ta basada n'[[Hipótesis (métodu científicu)|hipótesis]] o supuestos verificaos por grupos de [[científicu|científicos]] (n'ocasiones un supuestu, nun resulta direutamente verificable pero sí la mayoría de les sos consecuencies). Abarca polo xeneral delles lleis científiques verificaes y n'ocasiones deducibles de la mesma teoría. Estes lleis pasen a formar parte de los supuestos ya hipótesis básiques de la teoría que englobará les conocencies aceptaes pola comunidá científica del campu d'investigación y ta aceptada pola mayoría d'especialistes.

En [[ciencia]], llámase teoría tamién a un [[modelu (astractu)|modelu]] pal entendimientu d'un conxuntu de fechos empíricos. En [[física]], el términu teoría xeneralmente significa una infraestructura matemática derivada d'un pequeñu conxuntu de principios básicos capaz de producir predicciones esperimentales pa una categoría dada de sistemes físicos. Un exemplu sería la "teoría electromagnética", que ye davezu tomada como sinónimu del [[electromagnetismu]] [[teoría clásica|clásicu]], que los sos resultancies específiques pueden derivase de les [[ecuaciones de Maxwell]].

Por que un cuerpu teóricu dau pase a ser consideráu como parte del [[conocencia]] establecíu, davezu precísase que la teoría produza un [[esperimentu críticu]], esto ye, un resultáu esperimental que nun pueda ser predichu por nenguna otra teoría yá establecida.

Acordies con [[Stephen Hawking]] en (''[[Una curtia hestoria del tiempu]]''), "una teoría ye bona si satisfai dos requerimientos: tien de describir con precisión una estensa clase d'observaciones sobre la base d'un modelu que contenga solo unos cuantos elementos arbitrarios, y tien de realizar predicciones concretes alrodiu de los resultaos de futures observaciones". Procede depués a afirmar: "Cualquier teoría física ye siempres provisional, nel sentíu que ye solo una hipótesis; nunca puede ser probada. Nun importa cuántes vegaes los resultaos de los esperimentos concuerden con dalguna teoría, nunca puede tase seguru de que la próxima vegada'l resultancia nun la contradirá. Per otru llau, puédese refutar una teoría con atopar solo una observación que tea en desalcuerdu coles predicciones de la mesma."

Para [[Mario Bunge]] (1969), la construcción d'una teoría científica ye siempres la edificación d'un sistema más o menos afináu y consistente de [[proposición|proposiciones]] qu'unifica, analiza y afonda idees.

=== Ciencies sociales ===
Les teoríes esisten non solo nes ciencies naturales y les ciencies exactes, sinón en tolos campos del estudiu académicu, dende la [[filosofía]] hasta la [[lliteratura]] o la [[Ciencies Sociales|ciencia social]]. Exemplu en Socioloxía: La Gran Teoría, cola Teoría de los sistemes d'aición de T. Parsons, n'Antropoloxía cultural cola Cultura de B. zapata

Teoríes de rangu mediu de M. Weber con 'La ética protestante y l'espíritu del capitalismu' con un aspeutu de la sociedá. Teoría de Micro nivel, El pluralismu relixosu actual nos Estaos Xuníos acutando más el campu y la dómina.

=== Carauterístiques de les teoríes científiques ===
Frecuentemente la frase "Bonu, ye solo una teoría", ye utilizada pa descalificar teoríes revesoses como la [[Evolución biolóxica|teoría de la evolución]], pero esto debe largamente a un tracamundiu ente les pallabres ''teoría'' y ''[[Hipótesis (métodu científicu)|hipótesis]]''. En ciencia, a un conxuntu de descripciones de [[conocencia]] llámase-y ''teoría'' solamente cuando tien una base empírica firme, esto ye, cuando: 

# Ye consistente cola teoría presistente na midida na que esta fuera verificada esperimentalmente, anque frecuentemente va amosar que la teoría presistente ye falsa nun sentíu estrictu.
# Ye sostenida per munches llinia d'evidencia en cuenta de una sola fundación, asegurando d'esta manera que probablemente, si non totalmente correuta, a lo menos ye un bonu aproximamientu.
# Sobrevivió, nel mundu real, a munches pruebes crítiques que la podríen haber falsado.
# Fai predicciones que pueden dalgún día ser utilizaes pa falsiala.
# Ye la meyor esplicación conocida, nel sentíu de la [[Navaya de Occam]], d'ente la infinita variedá d'esplicaciones alternatives pa los mesmos datos.

Esto ye verdá de tales teoríes establecíes como la teoría d'evolución, [[relatividá especial]] y [[relatividá xeneral|xeneral]], [[mecánica cuántica]] (con una mínima interpretación), [[tectónica de plaques]], etc.

Desafortunadamente, l'usu del términu teoría n'ocasiones ye confusu como asocede cola [[teoría de les cuerdes]] y les "[[teoría del tou]]", que son probablemente meyor caracterizaes enagora como un paquete d'hipótesis rivales. Una hipótesis, sicasí, ye vastamente más confiable qu'una conxetura, que ye, nel meyor de los casos, una camientu ensin verificar consistente con datos escoyíos y, frecuentemente, una creencia basada n'esperimentos non repetibles, anécdotes, opinión popular, "sabiduría de los antiguos", Un 
bon exemplu d'una "teoría" non científica ye'l [[Diseñu Intelixente]]. Coles mesmes, otros conxuntos d'afirmaciones como la [[homeopatía]] tampoco son teoríes científiques, sinón [[pseudociencia]]

=== Desenvolvimientu de les teoríes científiques ===
Na fala popular, una teoría ye vista frecuentemente como pocu más qu'un camientu o hipótesis. Per otru llau, en ciencia y nel usu académicu xeneral, una teoría ye muncho más qu'eso: ella ye un [[paradigma científicu]] establecíu qu'esplica gran parte o la totalidá de los datos con que se cunta y ufierta predicciones válides verificables. En ciencia, una teoría nunca puede ser probada como verdadera porque nunca podemos asumir que sabemos tou lo qu'hai que saber al respeutu. En cuenta de eso, les teoríes permanecen de pies mientres nun sían refutadas por nuevu datos, puntu nel cual son modificaes o sustituyíes.

Les teoríes empiecen con observaciones empíriques como 'delles vegaes l'agua tornar en xelu'. En dalgún puntu, surde l'interés o necesidá d'afayar el porqué d'ello, lo cual lleva la fase teorética/científica. Nes teoríes científiques, esto lleva entós a [[investigación]], en combinación con hipótesis auxiliares y otres más (ver [[métodu científicu]]), lo cual puede entós llevar eventualmente a una teoría. Delles teoríes científiques (como la teoría de la [[gravedá]]) son tan llargamente aceptaes que frecuentemente se -yos toma por lleis. Esto, sicasí, basar nuna incorreuta presunción alrodiu de lo que son les teoríes y les lleis: estes ambes nun son pasos nuna escalera de verdá, sinón distintos conxuntos de datos. Una [[llei física]] ye una proposición xeneral basada n'observaciones.

Delles teoríes que fueron demostraes falses son el [[Lamarckismo]] y la teoría del universu [[Teoría xeocéntrica|xeocéntricu]]. Abonda evidencia foi atropada pa declarar estes teoríes como falses, yá que nun esiste evidencia que les sostenga y meyores esplicaciones tomaron el so llugar.

=== Tipos de teoría ===
Hai dos categoríes d'idees que pueden desaguar en teoríes: si un camientu nun ye sofitada por observaciones conozse como una [[conxetura]], sicasí, si ye asina sofitada, ye una [[Hipótesis (métodu científicu)|hipótesis]]. Una hipótesis puede resultar ser falsa. Cuando esto asocede, la hipótesis tien de ser modificada p'afaese a la observación, o ser refugada. 

Una teoría ye distinta d'un [[teorema]]. La primera ye un modelu d'eventos físicos y nun puede ser probáu a partir d'axomes básicos. El segundu ye una proposición d'un fechu matemáticu que sigue lóxicamente a un conxuntu d'axomes. Una teoría ye tamién distinta d'una [[llei física]] modelu de la realidá ente que la segunda ye una proposición alrodiu de lo que foi reparáu. 

Les teoríes pueden aportar a aceptaes si son capaces de realizar predicciones correutes (confirmaes pola observación). Les teoríes simple y elegante matemáticamente tienden a ser aceptaes preferentemente sobre aquelles que son más complexes. El procesu d'aceptar teoríes, o d'estender teoríes esistentes, ye parte del [[métodu científicu]].

=== Oxetu d'estudiu ===
[[Ficheru:Representacion-Interpretación.png|thumb|400px|Interpretación y representación como operaciones cognitives duales. Representar formar un conceutu o conteníu mental a partir d'una realidá, ente qu'interpretar ye asignar a un conceutu o escurre una realidá material rellacionada con él.]]
El métodu utilizáu pola ciencia pa llograr conocencia, implica [[esperimento|esperimentación]] y/o [[observación]] amás [[razonamientu]]. Pa dellos epistemólogos, la conocencia como traducción o reconstrucción de la realidá implica la [[interpretación|representación/interpretación]] de los fechos observables, y previén sobre'l riesgu d'error ya ilusión qu'ello acarreta.

El '''oxetu d'estudiu''' o '''realidá material estudiada''' ye'l conxuntu de fechos observables que tán representaos nuna teoría, anque podríen incluyise los fechos observables que podríen ser representables nuna teoría que xeneralice a la primera.

'''Aclaración del significáu "oxetu d'estudiu".'''

Si consideramos la primer acepción de la pallabra "oxetu" del Diccionariu de la Real Academia de la Llingua Española, podríamos dicir que'l "oxetu d'estudiu" ye tolo que puede ser materia de conocencia. Al utilizar la pallabra "puede" asígna-y una connotación virtual o potencial al oxetu, lo que supón que magar pue ser materia de conocencia, entá nun lo ye. Por ello'l conceutu "oxetu d'estudiu" puede utilizase como sustantivu nos proyeutos y protocolos d'investigación, como aquello que se propón conocer. Una vegada que la investigación tea en procesu, el "oxetu d'estudiu" convertir en "suxetu d'estudiu", ye dicir al sustantivu amiéstase-y un axetivu. Por casu: una determinada especie de planta puede ser "oxetu d'estudiu" dientro d'en un proyeutu d'investigación, pero convertir en "suxetu d'estudiu" cuando yá ta espuesta o sometida al procesu d'investigación. Solo trátase d'utilizar afechiscamente los significaos de les pallabres "oxetu" o "suxetu" conforme al Diccionariu de la Real Academia de la Llingua Española.

=== Exemplos de teoríes por disciplines científiques ===
* [[Bioloxía]]: [[Evolución biolóxica|Teoría de la evolución]]
* [[Química]]: [[Teoría atómica]]
* [[Comunicación]]: [[Teoría crítica]] - [[Teoría hipodérmica]] - [[Teoría funcionalista]]
* [[Física]]: [[Teoría del Big Bang]] - [[Teoría de la relatividá]] - [[Teoría cuántica de campos]]
* [[Xeografía]]: [[Teoría de los llugares centrales]]
* [[Xeoloxía]]: [[Deriva continental]] - [[Tectónica de plaques]]
* [[Matemátiques]]: [[Teoría del Caos]]

== Teoría en matemátiques ==
{{ap|teoría (lóxica)}}
En [[matemátiques]], una [[teoría (lóxica)|teoría]] ye un conxuntu de proposiciones zarraes so implicación y deducción lóxica, ye dicir; si «P» y «P implica Q» son proposiciones d'una teoría entós tamién Q ten de ser una proposición d'esa teoría, yá que ye deducible de les anteriores. 

En [[lóxica matemática]], "teoría" ye'l términu usáu pa un conxuntu de [[fórmula (espresión)|fórmules]] de ciertos [[axoma|axomes]] y tolos [[teorema|teoremes]] comprobables a partir d'estos. Más esautamente si considérase un oxetu matemáticu o una clase d'oxetos matemáticos <math>\scriptstyle \mathcal{C}</math>, una teoría de ''<math>\scriptstyle \mathcal{C}</math>'' denotada como <math>\scriptstyle T(\mathcal{C})</math> ye un conxuntu de fórmules de primer orde (proposiciones del llinguaxe de la teoría) sobre <math>\scriptstyle \mathcal{C}</math> que son verdaderes. Un conxuntu d'axomes pa una teoría ye un subconxuntu d'enunciaos tal qu'a partir d'ellos y de ciertes regles lóxiques de deducción puede demostrase cualesquier encunciado dientro de la teoría. Obviamente el mesmu conxuntu <math>\scriptstyle T(\mathcal{C})</math> constitúi una axiomatización trivial y pocu interesante de <math>\scriptstyle T(\mathcal{C})</math>. Una axiomatización interesante tien d'identificar delles poques proposiciones o axomes básicos que pueden dexen deducir la teoría completa:
* Una teoría T dizse que ye ''recursivamente axiomatizable'' si esiste ostra teoría T' recursiva tal que los teoremas de T' sían los mesmos que los de T.
* Una teoría T dizse ''finitamente axiomatizable'' si esiste una teoría T' con una cantidá finita d'axomes tal que los teoremas de T' y los de T sían los mesmos.

El [[teorema de incompletitud de Gödel]] establez que nenguna teoría [[Consistencia (lóxica)|consistente]], con un númberu finito d'axomes recursivamente enumerable (nun [[llinguaxe]] a lo menos tan potente como l'[[aritmética]]), puede incluyir toles [[proposición|proposiciones]] [[verdá]]esres. Sicasí, l'aritmética ye una teoría completable añadiendo un conxuntu d'axomes infinitu y non recursivo. N'otres pallabres el [[teorema]] de Gödel solo establez que si <math>\scriptstyle T(\mathcal{A})</math> ye un tipu de teoría aritmética:
{{ecuación|
<math> (T(\mathcal{A})\ \mbox{recursiva} \land T(\mathcal{A})\ \mbox{consistente}) \Rightarrow T(\mathcal{A})\ \mbox{incompleta} </math>
||left}}
O equivalentemente:
{{ecuación|
<math>(T(\mathcal{A})\ \mbox{completa} \land T(\mathcal{A})\ \mbox{consistente}) \Rightarrow
\neg (T(\mathcal{A})\ \mbox{recursiva}) </math>
||left}}

== Modelos teóricos ==
Los seres humanos constrúin teoríes p'asina esplicar, predicir y apoderar distintos fenómenos (coses inanimaes, eventos, o'l comportamientu de los animales). En munches circunstancies, la teoría ye vista como un modelu de la [[realidá]]. Una teoría fai xeneralizaciones alrodiu d'observaciones y consiste nun conxuntu coherente ya interrelacionáu d'idees.

Una teoría tien que ser de dalguna manera verificable; por casu, unu pue teorizar qu'una [[mazana]] va cayer cuando se-y suelta, y entós soltar una mazana pa ver qué pasa. Munchos [[científicu|científicos]], argumenten que les creencies [[relixón|relixoses]] nun son verificables y, poro, nun son teoríes sinón materia de fe.

== Ver tamién ==
* [[Modelu científicu]]
* [[Teoría (lóxica)|Teoría formal]]
* [[Lóxica empírica]]
* [[Axoma]]
* [[Llei científica]]
* [[Especial:PáginasPorPrefijo/Teoría|Llista de tolos artículos qu'empiecen cola pallabra "Teoría"]].
<!--
* '''[[computer science]]''' : [[Algorithmic information theory]]&nbsp;| [[Computation|Computation theory]]
* '''[[game]]s''' : [[Rational choice theory]]&nbsp;
* '''xeneral''' : [[Obsolete scientific theories]]
* xeneral '''[[humanities]]''' : [[Critical theory]]
* '''[[literature]]''' : [[Literary theory]]
* '''[[music]]''' : [[Music theory]]
* '''other''' : [[Phlogiston theory]]
* '''[[planetology]]''' : [[Giant impact theory]]
* '''[[religion|religious]]''' : [[Intelligent Design Theory]] 
* '''[[sexology]] and [[behaviour]]''' : [[Ladder Theory|Ladder theory]]
* '''[[sociology]] and [[philosophy]]''' : [[Critical social theory]]&nbsp;| [[Value theory]]
* '''[[statistics]]''' : [[Extreme value theory]] -->

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{wikiquote|Teoríes}}
{{DALLA|teoría}}


{{Tradubot|Teoría}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Filosofía de la ciencia]]
[[Categoría:Métodu científicu]]